Domino etkisi nedir, şirketlere etkisi nedir?

Bir Şirket Batınca Diğerleri de Etkilenir Mi?

Ekonomide ve ticarette sıkça duyduğumuz kavramlardan biri **”domino etkisi”**dir. Özellikle ekonomik kriz dönemlerinde, büyük şirket iflaslarında veya finansal sorunlar yaşayan sektörlerde bu kavram daha fazla gündeme gelir. Peki domino etkisi tam olarak nedir? Bir şirketin zor duruma düşmesi gerçekten başka şirketleri de etkiler mi?

Kısa cevap: Evet, hem de düşündüğünüzden çok daha fazla.

Domino Etkisi Nedir?

Domino etkisi, bir olayın başka olayları tetiklemesi ve zincirleme sonuçlar doğurmasıdır. İsmini yan yana dizilmiş domino taşlarından alır. İlk taşı devirdiğinizde diğer taşlar da sırayla düşer. Ticarette de benzer bir durum yaşanabilir. Bir işletmenin yaşadığı finansal problem;

Tedarikçilerini, 

Müşterilerini, 

Bankalarını, 

Çalışanlarını, 

Hatta aynı sektördeki diğer firmaları etkileyebilir.

Bir Şirketin Batışı Nasıl Zincirleme Etki Yaratır?

Bir örnek üzerinden düşünelim. A Firması, B Firmasından mal alıyor. B Firması ise C Firmasına ödeme yapmak zorunda. A Firması ödeme yapamayınca B Firması tahsilatını alamıyor. B Firması ödeme yapamayınca C Firması da zor duruma düşüyor. Sonuçta başlangıçta tek bir şirkette yaşanan sorun, birden fazla işletmeyi etkileyebiliyor. İşte buna ticarette domino etkisi deniyor.

En Çok Hangi Sektörlerde Görülür?

Domino etkisi özellikle vadeli çalışan sektörlerde daha sık görülür. Örneğin;

İnşaat sektörü 

Toptan ticaret 

Üretim sanayi 

Lojistik sektörü 

Tekstil sektörü

Bu alanlarda firmalar birbirine bağlı şekilde çalıştığı için bir halkadaki sorun diğer halkaları da etkileyebilir.

Tahsilat Sorunları Domino Etkisinin Başlangıcıdır

Birçok işletme aslında zarar ettiği için değil, tahsilat yapamadığı için zor duruma düşer. Düşünün:

Bir müşteriniz size 2 milyon TL borçlu. Ödemesi gereken tarihte ödeme yapmıyor. Siz de;

Personel maaşlarını, 

SGK primlerini, 

Vergileri, 

Tedarikçi ödemelerini yapmakta zorlanıyorsunuz. Bu durum zamanla sizin çalıştığınız diğer işletmelere de yansıyor. Böylece zincirleme etki başlıyor. 

Büyük Şirketler Bile Etkilenebilir

Birçok kişi domino etkisinin sadece küçük işletmeleri etkilediğini düşünür. Ancak tarih boyunca çok büyük şirketlerin batışı da binlerce işletmeyi etkiledi. Çünkü büyük şirketler;

Çok sayıda tedarikçiyle çalışır. 

Binlerce çalışan istihdam eder. 

Çok sayıda alt yüklenici kullanır. 

Bankalarla yoğun finansal ilişki içindedir.  Bu nedenle büyük bir şirketin yaşadığı sorun bazen tüm sektör üzerinde etkili olabilir.

Bankalar Neden Bu Kadar Dikkatli?

Bankaların risk analizlerine bu kadar önem vermesinin nedenlerinden biri de budur. Bankalar sadece kredi verdikleri şirketi değerlendirmez. O şirketin:

Müşterilerine, 

Tedarikçilerine, 

Sektörüne, 

Nakit akışına da bakarlar. Çünkü bir işletmenin yaşadığı sorun başka işletmelere de sıçrayabilir.

İşletmeler Domino Etkisinden Nasıl Korunabilir?

Tek Müşteriye Bağımlı Kalmayın

Bir müşteriden gelen gelir toplam cironun büyük kısmını oluşturuyorsa ciddi risk vardır. Bir müşterinin kaybı tüm işletmeyi etkileyebilir.

Tahsilat Sürelerini Takip Edin

Alacak yaşlandırma raporları düzenli kontrol edilmelidir. Özellikle uzun süredir tahsil edilemeyen alacaklar erken fark edilmelidir.

Nakit Rezervi Oluşturun

Güçlü şirketlerin ortak özelliği nakit rezervine sahip olmalarıdır. Beklenmeyen tahsilat gecikmeleri karşısında bu rezervler işletmeye zaman kazandırır. 

Tedarikçi Risklerini İzleyin

Çalıştığınız firmaların finansal yapısı da önemlidir. Çünkü onların yaşayacağı sorunlar sizi de etkileyebilir.

Finansal Verileri Düzenli Takip Edin

Nakit akışı, borçluluk oranı ve tahsilat performansı düzenli analiz edilmelidir.

Kriz Dönemlerinde Domino Etkisi Daha Güçlü Çalışır

Ekonomik belirsizlik dönemlerinde işletmeler daha dikkatli olmalıdır. Çünkü kriz zamanlarında:

Tahsilatlar yavaşlar. 

Finansmana erişim zorlaşır. 

Müşteri kayıpları artabilir. 

Ödeme süreleri uzayabilir.  Bu durum domino etkisinin daha hızlı yayılmasına neden olabilir.

Güçlü Şirketler Neden Daha Dayanıklıdır?

Krizlerden ve domino etkisinden daha az etkilenen şirketlerin bazı ortak özellikleri vardır:

Güçlü nakit akışı 

Düşük borçluluk oranı 

Çeşitlendirilmiş müşteri portföyü 

Düzenli finansal raporlama 

Sağlam tahsilat sistemi

Bu şirketler tek bir müşteriye veya tek bir gelir kaynağına bağlı olmadıkları için riskleri daha kolay yönetebilirler.

Ticarette Hiçbir Şirket Tamamen Yalnız Değildir

Birçok işletme kendi faaliyetlerine odaklanır. Ancak ticaret aslında birbirine bağlı bir sistemdir.

Bir şirketin yaşadığı sorun;

Tedarikçisini, 

Müşterisini, 

Bankasını, 

Çalışanlarını etkileyebilir.

Bu nedenle başarılı işletmeler sadece kendi finansal durumlarını değil, içinde bulundukları ekosistemi de takip eder. Ticarette bazen ilk düşen taş siz olmayabilirsiniz. Ancak yanındaki taşın düşmesi sizi de etkileyebilir. İşte bu yüzden güçlü nakit yönetimi ve risk planlaması, kriz dönemlerinde her zamankinden daha önemlidir.

Uğur ERBİL

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir