1 gecede 1 dolar 1 TL olsaydı ne olurdu
Bir sabah uyandığınızı düşünün. Dün gece dolar kuru 45 TL civarındaydı. Sabah haberleri açıyorsunuz ve ekranda şu yazıyor: 1 Dolar = 1 TL
İlk tepki muhtemelen şu olurdu: “Artık her şey çok ucuz olacak!”
Peki gerçekten öyle mi?
Aslında bu senaryo ilk bakışta harika görünse de ekonomide birçok dengede büyük değişikliklere yol açardı.
İthal Ürünler Bir Anda Ucuzlardı
Türkiye’nin kullandığı birçok ürün veya hammaddenin içinde döviz maliyeti bulunuyor. Örneğin:
Telefonlar
Bilgisayarlar
Otomobiller
Akaryakıt
Elektronik ürünler
Sanayi hammaddeleri dövizden etkilenir. 1 doların 1 TL olması durumunda ithalat maliyetleri ciddi şekilde düşerdi. Bugün 40.000 TL olan bir ürün teorik olarak çok daha düşük fiyatlara gelebilirdi.
Bu durum tüketiciler için ilk aşamada büyük bir avantaj gibi görünürdü.
Akaryakıt Fiyatları Sert Şekilde Düşebilirdi
Petrol dünya piyasalarında dolar ile fiyatlanıyor. Doların aniden 1 TL olması durumunda:
Benzin
Motorin
LPG
fiyatları önemli ölçüde düşebilirdi. Bunun sonucu olarak:
Nakliye maliyetleri azalırdı.
Üretim maliyetleri düşerdi.
Bazı ürünlerin fiyatları gerileyebilirdi.
Yurt Dışından Alışveriş Patlardı
Amazon, Alibaba veya diğer uluslararası platformlardan alışveriş yapmak son derece cazip hale gelirdi.
Bugün pahalı görünen birçok ürün çok daha erişilebilir olurdu. Bu durum tüketici açısından avantajlı görünse de yerli üreticiler için ciddi bir risk oluşturabilirdi.
İhracatçılar Büyük Sorun Yaşayabilirdi
İşin görünmeyen tarafı burada başlıyor. Türkiye’nin önemli gelir kaynaklarından biri ihracattır.
Bir ihracatçı düşünelim. Ürününü Amerika’ya 100 dolar karşılığında satıyor.
Bugün: 100 dolar × 40 TL = 4.000 TL gelir elde ediyor. Ama kur 1 TL olursa: 100 dolar × 1 TL = 100 TL gelir elde edecek. Yani aynı ürünü satmasına rağmen gelirleri dramatik şekilde düşerdi. Bu durum:
E-ticaret ihracatçılarını
Sanayicileri
Yazılımcıları
Turizmcileri ciddi şekilde etkileyebilirdi.
Turizm Büyük Darbe Alabilirdi
Türkiye’ye gelen yabancı turistler için ülkemiz bir anda pahalı hale gelebilirdi. Bugün 1.000 dolar bütçesi olan bir turist yüksek harcama yapabiliyorken, kurun 1 TL olması durumunda bu avantaj ortadan kalkardı. Bu da:
Otelleri
Restoranları
Turizm işletmelerini zorlayabilirdi.
Şirketlerin Borç Yapıları Değişirdi
Döviz kredisi bulunan şirketler için olumlu bir tablo oluşabilirdi. Örneğin; 1 milyon dolar borcu olan bir şirket: Bugün yaklaşık 40 milyon TL borç taşırken, Kurun 1 TL olması halinde borcu teorik olarak 1 milyon TL’ye düşmüş gibi görünürdü. Bu durum bazı şirketlerin finansal tablolarını önemli ölçüde rahatlatabilirdi.
İşsizlik Riski Ortaya Çıkabilir
İhracat yapan sektörlerde yaşanabilecek gelir kaybı bazı işletmelerin küçülmesine neden olabilirdi. Çünkü birçok işletmenin gelirleri döviz üzerinden oluşuyor. Gelirler düşerken giderler aynı hızda düşmeyebilir. Bu durum:
Üretimin azalmasına
Yatırımların yavaşlamasına
İstihdam kayıplarına
neden olabilirdi.
Asıl Soru: Böyle Bir Şey Gerçekçi Mi?
Ekonomide hiçbir para birimi tek başına güçlü veya zayıf değildir. Kur seviyeleri;
Enflasyon
Üretim gücü
Dış ticaret dengesi
Faiz oranları
Ekonomik güven gibi birçok faktörün sonucudur.
Bu nedenle bir gecede 1 doların 1 TL olması, sadece kurun değişmesi değil, ekonomik sistemin tamamen farklı bir yapıya dönüşmesi anlamına gelir.
Herkes Kazanmazdı
İlk bakışta kulağa harika gelen bu senaryoda bazı kesimler kazanırken bazı kesimler ciddi kayıplar yaşayabilirdi. Kazananlar:
İthal ürün kullananlar
Döviz borcu olanlar
Yurt dışından alışveriş yapanlar
Olabilirdi. Zorlanabilecek kesimler ise:
İhracatçılar
Turizmciler
Döviz geliri elde eden şirketler
Üreticiler olabilirdi.
Bu nedenle güçlü ekonomi sadece düşük kur veya yüksek kur anlamına gelmez.
Asıl önemli olan; işletmelerin öngörülebilir, istikrarlı ve planlama yapabilecekleri bir ekonomik ortamın oluşmasıdır. Çünkü ticarette belirsizlik çoğu zaman yüksek kurdan da düşük kurdan da daha büyük bir risktir.
Uğur ERBİL
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
